GERASIMOS area....

  Για ποιά επικοινωνία να μιλήσουμε;

Σίγουρα για την επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων ! Αυτό είναι το μόνο σίγουρο.. Είναι οι κανόνες, όμως, της επικοινωνίας οι ίδιοι όταν αναφερόμαστε στις οικογενειακές και τις φιλικές σχέσεις, τις συνεργατικές και τις τυπικές ; Ασφαλώς υπάρχουν ομοιότητες, αλλά και διαφορές. Και τι γίνεται με την επικοινωνία μεταξύ των δύο φύλων και την επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων διαφορετικής ράτσας, εθνικότητας, θρησκείας, κοινωνικής τάξης και πολιτικών πεποιθήσεων; Δεν θα έπρεπε επίσης να εξετάσουμε το λεγόμενο επικοινωνιακό χάσμα των γενεών ;

Θα ήταν, επίσης, σωστό να διερευνήσουμε τη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου τόσο με το άμεσο όσο και με το ευρύτερο φυσικό του περιβάλλον. Τέλος δεν θα πρέπει να αγνοήσουμε το τεράστιο θέμα της επικοινωνίας του πολίτη με τις κρατικές υπηρεσίες.

Θα μου πείτε βέβαια ότι όλα αυτά τα διλήμματα είναι κάπως ρητορικά, αφού είναι αυτονόητο ότι ο εκάστοτε "ειδικός" καλείται να περιορισθεί στην ειδική οπτική γωνία που διαθέτει και να μην εισχωρεί σε ξένα χωράφια, κάτι που θα δημιουργούσε ενδεχομένως σύγχιση. Aν τελικά επιλέξουμε να περιορισθούμε στην ανθρώπινη επικοινωνία θα πρέπει να αποφασίσουμε σε ποιό επίπεδο θα κινηθούμε . Θα μελετήσουμε την βιολογική επικοινωνία, την συναισθηματική, την λογικο-συμβολική, την μη λεκτική, την διαισθητική, την πνευματική ή όλες αυτές μαζί συν την έμμεση ηλεκτρονική ( τηλέφωνο, φαξ, ίντερνετ, κ.λ.π.) ;

Σαν να μην έφτανε όλο αυτό το μπλέξιμο προσθέσαμε και ένα άλλο. Θα πρέπει να εξετάσουμε την κρίση της επικοινωνίας στη σύγχρονη εποχή!

Εδώ θα καταθέσουμε μερικές σύντομες σκέψεις, που δεν έχουν την απαίτηση να καλύψουν το θέμα μας ούτε σε βάθος, ούτε σε έκταση. Ελπίζω τα δικά σας σχόλια να εμπλουτίσουν και να εμβαθύνουν το θέμα μας, ακόμα περισσότερο...

Είναι πραγματικά παράδοξο να μιλάμε για κρίση της επικοινωνίας στην εποχή της πληροφορικής, του διαδικτύου, των δορυφορικών διασυνδέσεων, των κινητών τηλεφώνων και των υπερηχητικών πτήσεων. Ο πλανήτης έχει μεταμορφωθεί σ'ένα μεγάλο χωριό. Οι αποστάσεις έχουν σημαντικά συρρικνωθεί. Οι πληροφορίες μεταβιβάζονται από το ένα σημείο της υδρογείου στο άλλο σε χρόνο μηδέν.

Και όμως, ποτέ μέχρι σήμερα δεν ήταν τόσο έντονο το φαινόμενο της μοναξιάς και της έλλειψης ουσιαστικής επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων! Με βάση δημοσκοπήσεις που έγιναν σε αντιπροσωπευτικά δείγματα πολλών Δυτικών κοινωνιών, βρέθηκε ότι περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού πληθυσμού υποφέρει από μεγάλη μοναξιά. Σε προηγούμενες γενιές ο άνθρωπος έχοντας παθητικά υιοθετήσει τις αξίες που του είχαν διδάξει, διέθετε ισχυρά κίνητρα και ξεκάθαρους στόχους, έστω και αν αυτοί ήταν ριζωμένοι στην εξωτερική συμβατική πραγματικότητα. Αυτοί οι κοινοί κώδικες έπαιζαν τον ρόλο του συνδετικού ιστού στην ανθρώπινη επικοινωνία. Τις τελευταίες δεκαετίες, μετά την κατάρρευση των ιδεολογιών και των συλλογικών μύθων, ο άνθρωπος έμεινε τραγικά μόνος και αποπροσανατολισμός.

Δε θρηνούμε το θάνατο των απόλυτων πεποιθήσεων του παρελθόντος, που προκάλεσαν μεγάλα δεινά στην ανθρωπότητα, ούτε νοσταλγούμε την παρουσία "ισχυρών ανδρών", που θα μπορούσαν με αυταρχισμό να μας απαλλάξουν από το βάρος της προσωπικής μας ευθύνης... Όπως κάθε κρίση, έτσι και η παρούσα μπορεί , αν κάνουμε τις σωστές επιλογές, να αποτελέσει τον προθάλαμο για ένα ανώτερο επίπεδο κοινωνικής οργάνωσης και αυθεντικότερης ανθρώπινης επικοινωνίας.

Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς πως μια περίοδος κενότητας θ' ακολουθούσε υποχρεωτικά το τέλος της εποχής των σιδερένιων ανθρώπων που είχαν τη δύναμη, αλλά όχι και την ικανότητα να μαθαίνουν και να εξελίσσονται. Η κενότητα έχει περάσει από το στάδιο της πλήξης στο στάδιο της ματαιότητας και απελπισίας, πράγμα που εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους. Η πλατιά διαδεδομένη χρήση των ναρκωτικών μεταξύ των νέων, συσχετίζεται ακριβώς με το γεγονός ότι διαθέτουν πολύ λίγα σημαντικά πράγματα να προσδοκούν στη ζωή τους, πέρα από την καριέρα και την υλική επιτυχία. Βρίσκονται χωρίς θετικούς και δημιουργικούς στόχους. Ο άνθρωπος όμως δεν μπορεί να ζήσει σε κατάσταση κενότητας για πολύ. Αν δεν τείνει προς κάποιο ανώτερο, υπερπροσωπικό σκοπό, δεν τελματώνει απλώς, αλλά επιπλέον, οι καταπιεσμένες δημιουργικές δυνατότητές του γίνονται νοσηρότητα, απελπισία και τελικά εκτονώνονται με καταστροφική δραστηριότητα.

Η εμπειρία της κενότητας προέρχεται, συνήθως, από το αίσθημα ότι κάποιος βρίσκεται σε παντελή αδυναμία να κάνει οτιδήποτε αποτελεσματικό για τη ζωή του και τον κόσμο γενικότερα. Εφόσον αυτό που θέλουν και αισθάνονται δεν έχει καμιά πραγματική σημασία, παύουν να έχουν επιθυμίες και αισθήματα. Η αδιαφορία και η ισοπέδωση είναι μια μορφή άμυνας ενάντια στο άγχος. Ο Έριχ Φρομ, έχει καταδείξει ότι οι άνθρωποι δε ζουν πια κάτω από την εξουσία των ηθικών νόμων, αλλά κάτω από τον έλεγχο της <<ανώνυμης εξουσίας>>, όπως είναι η κοινή γνώμη. Η εξουσία αυτή αποτελείται από εμάς τους ίδιους, που όμως έχουμε χάσει την ατομικότητά μας. Με άλλα λόγια φοβόμαστε την ίδια τη συλλογική μας κενότητα!

Στα 1925 ο Τ.Σ.Έλιοτ έγραψε τα ακόλουθα προφητικά λόγια που ταιριάζουν περίφημα στον σύγχρονο άνθρωπο :

Είμαστε οι κούφιοι άνθρωποι

οι παραγεμισμένοι άνθρωποι

που προσπαθούμε ν' ακουμπήσουμε ο ένας

πάνω στον άλλο.

Με κεφαλομάντηλο γεμάτο άχυρο,

Αλίμονο!

Μορφή χωρίς σχήμα, σκιά χωρίς χρώμα,

παραλυμένη δύναμη, χειρονομία χωρίς κίνηση.

Ο Κίρκεργκαρντ, ο Νίτσε και ο Κάφκα προέβλεψαν την καταστροφή των αξιών που θα συνέβαινε στην εποχή μας. Τη μοναξιά, την κενότητα και το άγχος που θα καταδυνάστευαν τον εικοστό αιώνα. Ο Νίτσε φοβόταν ότι η μεγάλη πρόοδος του ανθρώπου στην τεχνική, χωρίς παράλληλη εξέλιξη στην ηθική και την αυτογνωσία, θα οδηγούσε στον μηδενισμό. Το κύμα σφαγών, διωγμών και τυραννίας στο μέσον του εικοστού αιώνα, αποτελεί επαλήθευση της προφητείας του.

Ανάμεσα στις αξίες που κλονίστηκαν ανεπανόρθωτα στην εποχή μας είναι η πίστη στην αξία του ατομικού ανταγωνισμού και η πίστη στην παντοδυναμία της ατομικής λογικής. Μετά την Αναγέννηση επικράτησε η αντίληψη, ότι όσο περισσότερο εργαζόταν κάποιος για να προωθήσει το δικό του οικονομικό συμφέρον και να γίνει πλούσιος, τόσο περισσότερο συνεισέφερε στην υλική πρόοδο της κοινότητας. Αν αυτός ο συλλογισμός ίσχυε στα πρώτα στάδια της βιομηχανικής εξέλιξης, σήμερα στην εποχή των πολυεθνικών και του μονοπωλιακού καπιταλισμού, είναι μάλλον καταστροφικός. Ο άνθρωπος πρέπει να μάθει να συνεργάζεται με τον διπλανό του για το κοινό συμφέρον. Παρομοίως, τα μεγάλα παγκόσμια προβλήματα που η φεουδαρχική απληστία δημιούργησε ( οικολογικές καταστροφές,

οικονομική ανισότητα, πόλεμοι, γενοκτονίες κ.λ.π.), απαιτούν την ειλικρινή επικοινωνία και συνεργασία όλων των λαών για να αντιμετωπιστούν επιτυχώς.

Όταν ο Σπινόζα, το 17ο αιώνα, χρησιμοποιούσε τον όρο λόγος, εννοούσε μια στάση απέναντι στη ζωή σύμφωνα με την οποία το πνεύμα εναρμονίζει τα συναισθήματα με τους ηθικούς στόχους και με άλλες πλευρές του <<ολοκληρωμένου ανθρώπου>>.. Όταν οι σύγχρονοι χρησιμοποιούν αυτό τον όρο, εννοούν συχνά την ψυχρή λογική του στυγνού συμφέροντος, που υποβιβάζει τον άνθρωπο σε αριθμό και τις αξίες σε οικονομικούς δείκτες.

Όταν ο άνθρωπος απανθρωπίζεται χάνει την πίστη στην αξιοπρέπειά, την μοναδικότητα και την την ελευθερία του.

Όπως στο μυθιστόρημα του Αλμπέρ Καμύ <<Ο Ξένος>>, ο σύγχρονος Σίσυφος ζει σαν μέσα σ' ένα όνειρο, χωρίς ν' αποκτά πραγματική σχέση με τον κόσμο και τις πράξεις του, γιατί δεν έχει συνείδηση του εαυτού του. Ο διαμελισμός της ψυχής και του νου, του πνεύματος και του σώματος, που άρχισε με τον Καρτέσιο, οδήγησε σε κατακερματισμό της προσωπικότητας του ανθρώπου. Το αποτέλεσμα είναι η καταπίεση και η σύγκρουση ανάμεσα στο ένστικτο, το εγώ και το υπερεγώ, όπως λέει ο Φρόιντ. Οι άνθρωποι οι οποίοι φθάνουν μέχρι τον συμβουλευτικό θάλαμο του ψυχοθεραπευτή, δεν αποτελούν αποκλειστικά παθολογικές εξαιρέσεις. Πολύ συχνά είναι από τα πιο ευαίσθητα και προικισμένα μέλη της κοινωνίας. Είναι, κυρίως, εκείνοι για τους οποίους η συμβατική προσποίηση και νευρωτική άμυνα δε λειτουργεί πια. Χρειάζονται βοήθεια γιατί είναι λιγότερο επιτυχημένοι στην εκλογίκευση από τον <<καλά προσαρμοσμένο>> πολίτη, που είναι σε θέση προς το παρόν να καλύπτει τις εσωτερικές του συγκρούσεις.

Μαζί με την απώλεια της αίσθησης του ενωτικού εγώ, συμπορεύεται και η έκπτωση της γλώσσας, ως μέσου διαπροσωπικής επικοινωνίας. Ας πάρουμε τη λέξη <<αγάπη>>, για παράδειγμα, μια λέξη που, όπως είναι φανερό, θα έπρεπε να είναι πολύ σπουδαία για τη μεταβίβαση των ανθρωπίνων συναισθημάτων. Όταν τη χρησιμοποιείται, ο συνομιλητής σας μπορεί να νομίζει ότι εννοείται Χολιγουντιανούς έρωτες ή συναισθηματισμούς λαϊκών τραγουδιών, ή φιλανθρωπία ή φιλία ή σεξουαλική ορμή ή οτιδήποτε. Το ίδιο ισχύει σχεδόν για κάθε σπουδαία λέξη, που αναφέρεται σε τομείς όπως <<αλήθεια>>, <<ελευθερία>>, <<ακεραιότητα>>, <<πνεύμα>>, <<ελευθερία>>, <<ανθρωπισμός>>, ακόμα και η λέξη <<εγώ>>. Οι περισσότεροι άνθρωποι αποδίδουν κάποιο προσωπικό νόημα σ'αυτούς τους όρους, που μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό από αυτό που δίνει ο διπλανός του. Η απώλεια της αποτελεσματικότητας της γλώσσας είναι σύμπτωμα μιας εκφυλισμένης ιστορικής περιόδου. Στην άνοδο διαφόρων ιστορικών εποχών η γλώσσα είναι δυνατή και δεσμευτική. Παράδειγμα η Ελληνική του 5ου π.χ. αιώνα, στην οποία ο Αισχύλος και ο Σοφοκλής έγραψαν τις κλασικές τραγωδίες τους. Αντίθετα σε περιόδους κατάπτωσης η γλώσσα γίνεται αδύναμη, αόριστη και μη δεσμευτική.

Υπάρχουν και άλλες μορφές διαπροσωπικής επικοινωνίας εκτός από τις λέξεις, όπως οι εικαστικές τέχνες και η μουσική. Πολλά μοντέρνα ρεύματα είναι τόσο δυσνόητα και χρησιμοποιούν μια τόσο προσωπική γλώσσα, που δεν πετυχαίνουν να μεταφέρουν κανένα μήνυμα, αν υποθέσουμε ότι περιέχουν κάτι τέτοιο. Πρέπει όμως να ομολογήσουμε ότι αυτές ακριβώς οι δυσαρμονικές και κενές εικόνες, που συχνά εμφανίζονται στα μουσεία μοντέρνας τέχνης, απεικονίζουν τίμια της αποκαλυπτικές συνθήκες διαμελισμού της εποχής μας. Ο ηθικός σεισμός έφερε στο φως όλα τα απωθημένα σκοτεινά πλάσματα του ασυνειδήτου. To άσχημο, το άμορφο, το ασεβές και το χυδαίο πέρνουν την εκδίκησή τους από το κάλλος, την αρμονία και το ιδανικό.

Ελλείψει μιας κοινής γλώσσας καλύπτουμε την μοναξιά μας φλυαρώντας με τους άλλους για πράγματα για τα οποία διατηρούμε ακόμα κάποια γλωσσική ικανότητα. Για τα καθημερινά γεγονότα, τις τιμές του χρηματιστηρίου και για τα τελευταία δελτία καιρού. Υπνωτισμένοι μπροστά στις οθόνες των τηλεοράσεων έχουμε χάσει και το τελευταίο προπύργιο της ανθρωπινότητάς μας, που είναι η αίσθηση του τραγικού. Αυτή η αίσθηση είναι η άλλη πλευρά της πίστης που έχει κάποιος στη σπουδαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Εμείς καθισμένοι αναπαυτικά στις πολυθρόνες μας καταναλώνουμε σιωπηλοί τα δείπνα μας, μαζί με μια εκατόμβη διαμελισμένων κορμιών από τον τελευταίο βομβαρδισμό ή την τελευταία τρομοκρατική ενέργεια.. Επειδή και αυτό το προϊόν έπαψε να έχει υψηλή τηλεθέαση τώρα προετοιμαζόμαστε για τις νέες κανιβαλιστικές-ηδονοβλεπτικές περιπέτειες του Μεγάλου αδερφού. Και έπεται συνέχεια ...; Η εξάρτηση από την επίπεδη εικονική πραγματικότητα μας κάνει τελικά αναίσθητους στην ζωντανή πραγματικότητα

# Ο Ραμπού, η Μόνικα και ο Ραμόν ήταν μια ήρεμη, αν όχι ιδιαίτερα τρυφερή,οικογένεια ουραγκοτάγκων.. Οι υπεύθυνοι του ζωολογικού κήπου της Πετρούπολης έβλεπαν τον ηλικίας δύο μηνών Ραμόν να βαριέται και σκέφτηκαν ότι μια τηλεόραση θα τον βοηθούσε να περάσει πιο ευχάριστα τους ατέλειωτους χειμωνιάτικους μήνες.Είδαν το θέμα όμως και από παιδαγωγική πλευρά : εάν οι γονείς έβλεπαν σε βιντεοκασέτες πως συμπεριφέρονται οι όμοιοί τους στη φύση, ίσως να πρόσεχαν περισσότερο το παιδί τους, προς το οποίο ομολογουμένως δεν έδειχναν ιδιαίτερη στοργή. Το μόνο που δεν πέρασε από το μυαλό των υπευθύνων ήταν η πραγματική αιτία αυτής της συμπεριφοράς : η αιχμαλωσία. Όπως και ν'άχει, η πρωτοβουλία τους έκανε τα πράγματα χειρότερα. Ο πατέρας περνάει πλέον όλη τη μέρα μπροστά στο γυαλί, αδιαφορώντας παντελώς για τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Η μητέρα, που πριν γεννήσει είχε πλούσια καλλιτεχνική δραστηριότητα, έχει πέσει σε κατάθλιψη. Και τον μικρό Ραμόν τον φροντίζει και τον ψυχαγωγεί το προσωπικό του ζωολογικού κήπου. Ο Καρλ Πόπερ δικαιώνεται, γράφουν στο σχετικό τους ρεπορτάζ οι <<Τάιμς της Μόσχας>>. Η τηλεόραση αποβλακώνει, υπνωτίζει, διαλύει τον οικογενειακό ιστό, σκοτώνει κάθε ενδιαφέρον. Κι ας μη βιαστούμε να υποθέσουμε ότι αυτά αφορούν μόνο τους ουραγκοτάγκους! Τι διαφορά έχει η πάρα πάνω περίπτωση από μια τριμελή ανθρώπινη οικογένεια που ζει σ'ένα διαμέρισμα-κλουβί μιας μεγαλούπολης; Δεν αναζητούν κι αυτοί μια φαινομενική διέξοδο από την αιχμαλωσία τους στα ντοκιμαντέρ, τα τοκ-σόου και τις σαπουνόπερες ; #

O Γουίλιαμ Τζέιμς παρατήρησε κάποτε ότι αυτοί που ενδιαφέρονται για την εξυγίανση του κόσμου, καλά θα κάνουν ν'αρχίσουν από τον εαυτό τους. Η διέξοδος βρίσκεται, λοιπόν, στην ανακάλυψη ενός νέου ενοποιητικού κέντρου αξιών μέσα μας. Η κατανόηση του ανθρώπινου ψυχισμού, που οι μεγάλες φιλοσοφικές παραδόσεις και η ανθρωπιστική ψυχολογία μας παρέχουν, μπορούν να αποτελέσουν σήμερα τα θεμέλια και την κατευθυντήρια πορεία για την ίδρυση μιας πραγματικά ανθρώπινης κοινωνίας. Ο Μάσλοου διακρίνει τις καθαρά ανθρώπινες ανάγκες σε ανάγκη ενότητας, δημιουργίας, νοήματος προσανατολισμού, αυτοπραγμάτωσης και υπέρβασης.

*Η ανάγκη ενότητας με τα άλλα όντα και με τη Φύση είναι επιτακτική ανάγκη, από την εκπλήρωση της οποίας εξαρτάται η επιβίωση του ανθρώπου. Είναι η εμπειρία της συμμετοχής και της άμεσης επικοινωνίας, που ξεπερνώντας τον στείρο ναρκισσισμό, επιτρέπει την πλήρη ανάπτυξη του ατόμου.

*Μέσω της δημιουργίας ο άνθρωπος ξεπερνά τον παθητικό ρόλο του πλάσματος, για να υψωθεί στο βασίλειο της σκοπιμότητας και της ελευθερίας. Η καταστροφικότητα είναι αποτέλεσμα της μη βιωμένης δημιουργικά ζωής.

*Αν ο άνθρωπος δεν διαθέτει ένα υποκειμενικά ικανοποιητικό πλαίσιο προσανατολισμού δεν μπορεί να ζει μια υγιή ζωή. Ανεξάρτητα από το περιεχόμενό τους, όλα τα συστήματα αναφοράς ανταποκρίνονται στην ανάγκη του ανθρώπου να έχει όχι μόνο ένα νοητικό σύστημα, αλλά και ένα αντικείμενο αφοσίωσης,που δίνει νόημα στην ύπαρξή του και στη θέση που κατέχει στον κόσμο. Ας θυμηθούμε τα λόγια του Καζαντζάκη που περιγράφει έξοχα την ανάγκη για νόημα στην "Αναφορά στον Γκρέκο" : << Κάθε άρτιος άνθρωπος έχει μέσα του, στην καρδιά της καρδιάς του, ένα κέντρο μυστικό και γύρα του περιστρέφονται τα πάντα. Ο μυστικός αυτός στρόβιλος δίνει ενότητα στο στοχασμό και στην πράξη μας και μας βοηθάει να βρούμε ή να εφεύρουμε την αρμονία του κόσμου.. Αλίμονο στον άνθρωπο που μέσα του δε νιώθει να τον κυβερνάει ένας απόλυτος μονάρχης: η ζωή του κατασκορπίζεται ακυβέρνητη και ασυνάρτητη σε όλους τους ανέμους>>.

*Το ανθρωπιστικό πρότυπο της ψυχικής υγείας δεν είναι ο μέσος νευρωτικά προσαρμοσμένος άνθρωπος, αλλά ο ολοκληρωμένος, αυτοπραγματωμένος ή εξατομικευμένος κατά τον Γιουνγκ. : ο άνθρωπος αυτός, δηλαδή, που έχει ενεργοποιήσει και αναπτύξει όλες τις ικανότητές του σε μέγιστο βαθμό.

 κατά την άποψη του γράφοντος…

Ο κολοφώνας της αυτοπραγμάτωσης είναι η αυτο-υπέρβαση. Η αυτο-υπέρβαση δεν είναι ένα όνειρο, μια ουτοπία. Είναι εκείνο το εξελικτικό άλμα του ανθρώπου, που ξεπερνώντας τα στενά όρια της ξεχωριστής του υπόστασης, ανυψώνεται στη λυτρωτική σύνδεση με το Όλον : ο μεταξοσκώληκας που γίνεται πεταλούδα ...;

O ι ιδιότητες της ελευθερίας, της υπευθυνότητας, του θάρρους της αγάπης και της εσωτερικής ακεραιότητας είναι ιδανικά που κανείς δεν τα φτάνει εύκολα. Αποτελούν όμως τους ψυχολογικούς στόχους που δίνουν νόημα στην πορεία μας προς την ολοκλήρωση και την αυθεντική επικοινωνία. Όταν ο Σωκράτης περιέγραφε τον ιδεώδη τρόπο ζωής και την ιδανική κοινωνία, ο Γλαύκων είπε : << Σωκράτη, δεν πιστεύω πως υπάρχει μια τέτοια Πόλη του Θεού πουθενά στη γη>>. Και ο Σωκράτης του απήντησε : <<Ανεξάρτητα από το αν μια τέτοια πόλη υπάρχει στον ουρανό ή θα υπάρξει ποτέ στη γη, ο συνετός άνθρωπος πρέπει να ζει σύμφωνα με τα ήθη αυτής της πόλης. Έτσι μόνο θα χτίσει σωστά το σπίτι του>>.

Με βάση δημοσκοπήσεις που έγιναν σε αντιπροσωπευτικά δείγματα πολλών Δυτικών κοινωνιών, βρέθηκε ότι περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού πληθυσμού υποφέρει συχνά από μεγάλη μοναξιά.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες το πρόβλημα είναι τόσο διαδεδομένο, που έχει δημιουργηθεί μια ολόκληρη βιομηχανία με προϋπολογισμό της τάξεως δισεκατομμυρίων δολαρίων για να ικανοποιήσει τις ανάγκες τόσων ατόμων, που επιθυμούν να ξεπεράσουν τη μοναξιά. Παρά την ανησυχητική αύξηση του φαινομένου και των σοβαρών επιπτώσεών του επί της σωματικής και της ψυχικής υγείας, η μοναξιά έχει παραμεληθεί από την επιστήμη σαν ξεχωριστό αντικείμενο μελέτης. Η έρευνα στην ψυχολογία και στις κοινωνικές επιστήμες επί των αιτίων της μοναξιάς εμποδίστηκε, κατά κύριο λόγο, από τον υποκειμενικό χαρακτήρα και την ποικιλία των εκδηλώσεών της. Αν και πρόκειται για ένα κοινό συναίσθημα, τα άτομα το βιώνουν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους και κάτω από πολύ διαφορετικές καταστάσεις. Ο Jeffrey Young, ένας ψυχολόγος του Columbia University, περιγράφει τρείς τύπους μοναξιάς:στιγμιαία, περιστασιακή και χρόνια. Η "στιγμιαία μοναξιά" διαρκεί από μερικά λεπτά έως κάποιες ώρες και από τη στιγμή που τα συμπτώματα δεν είναι βαριά, δεν της αφιερώνεται μεγάλη προσοχή. Η "περιστασιακή μοναξιά" προέρχεται από ένα σημαντικό γεγονός:διαζύγιο, οικογενειακό πένθος, αλλαγή διαμονής κ.λ.π. Τα αποτελέσματα μπορούν να γίνουν αισθητά τόσο στο φυσικό όσο και στο ψυχικό επίπεδο (κεφαλαλγία, αϋπνία, άγχος, κατάθλιψη) και διαρκούν μέχρι και ένα έτος. Για μερικούς ανθρώπους το πρόβλημα του βάθους δεν ανευρίσκεται στις περιστασιακές συνθήκες. Αυτά τα άτομα δυσκολεύονται να εγκαταστήσουν κοινωνικές επαφές και να έλθουν σε στενή επαφή με τους άλλους ακόμη και όταν οι καταστάσεις είναι ευνοϊκές. Ο J.Young ονομάζει "χρόνια μοναξιά" εκείνη που παρατείνεται για περισσότερο από δύο χρόνια σε μια περίοδο ελεύθερη από τραυματικά γεγονότα. Τα άτομα σε χρόνια μοναξιά, ενοχοποιούν τον εαυτό τους και μπορούν να πιστέψουν ότι δεν υπάρχει σχεδόν τίποτε που θα βελτίωνε την κατάστασή τους. Πολλοί απ'αυτούς υποφέρουν από κοινωνική φοβία, ενώ άλλοι αισθάνονται ανίκανοι να σταθούν στο ύψος των δικών τους προσδοκιών σε καταστάσεις μεγαλύτερης οικειότητας. Εάν αυτή η αίσθηση ανικανοποίησης διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, καταλήγουν να αποφεύγουν να εμβαθύνουν οποιαδήποτε σχέση τυχόν δημιουργήσουν και έτσι οδηγούνται σε πλήρη απομόνωση. Ο αριθμός των κοινωνικών επαφών είναι μόνο ένας από τους παράγοντες που παρεμβαίνουν στη μοναξιά. Η ψυχολόγος Cecilia Solano (Wake Forest University) επισημαίνει ότι η μοναξιά είναι σε μεγάλο βαθμό, μια υπόθεση προσδοκιών: εξαρτάται δηλαδή όχι τόσο από την ποσότητα των επαφών που ένας έχει με τους άλλους, αλλά από τον αριθμό των επαφών που πιστεύει ότι του χρειάζονται. Συνθήκες που κάνουν ένα άτομο να αισθάνεται μοναξιά, μπορούν για κάποιο άλλο να είναι αποπνικτικές εξ αιτίας της υπερβολικής προσοχής των άλλων. Παρομοίως, είναι οι διαφορετικές στιγμές που έχουν διαφορετικά αποτελέσματα. Έτσι, το να μείνει μόνος το Σάββατο βράδυ μπορεί να φαίνεται μια τραγωδία για ένα νέο, ενώ το να παραμείνει στο σπίτι μόνος το βράδυ της Πέμπτης μπορεί να θεωρηθεί ανάπαυση. << Τα άτομα που υποφέρουν από μοναξιά (χρόνια) δεν έχουν υποχρεωτικά λιγότερες επαφές συνολικά από τους άλλους, ισχυρίζεται η ψυχολόγος Carolyn Cutrona ( Iowa University), αλλά αυτό που έχει σημασία είναι ότι η ποιότητα των ανθρώπινων επαφών τους είναι πιο φτωχή>>. Τα προβλήματα της χρόνιας μοναξιάς μπορούν να εμφανισθούν από την παιδική και την εφηβική ηλικία. Τα παιδιά που απομονώνονται από τους συνομηλίκους τους, εξ αιτίας της επιθετικότητάς τους, έχουν πολλές πιθανότητες να αισθανθούν μοναξιά. Άλλες μελέτες υπογραμμίζουν ότι και τα ενδοστρεφή και ντροπαλά παιδιά διατρέχουν παρόμοιο κίνδυνο.Επίσης, στο ιστορικό των χρόνιων μοναχικών, ανιχνεύονται συχνά γονείς ψυχροί και απόμακροι, απόντες ή διαζευγμένοι.Η μοναξιά αυξάνεται στις περιόδους κρίσεων και ανακατατάξεων. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στους εφήβους και τους νέους που είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς στη μοναξιά, κυρίως περιστασιακού τύπου. Ορισμένοι έγκυροι μελετητές υποστηρίζουν ότι η αύξηση του φαινομένου των αυτοκτονιών στους εφήβους είναι μια θλιβερή ένδειξη της έντασης, που αυτό το συναίσθημα μπορεί να φτάσει. Πολλοί πιστεύουν ότι οι ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι πρέπει υποχρεωτικά να υποφέρουν από μοναξιά. Οι μελετητές της συμπεριφοράς που ανέλυσαν το πρόβλημα είναι βέβαιοι ότι πρόκειται για μια εσφαλμένη θεώρηση.Η Judy Rollins (Kansas University) παρατηρεί ότι τα τρία τέταρτα των ηλικιωμένων που ζούσαν μόνοι απήντησαν, ότι ήταν ευχαριστημένοι με την ιδέα να μη παντρευτούν ή να μη ξαναπαντρευτούν.

Υπάρχουν στιγμές στις οποίες η μοναξιά δεν αποτελεί ένα πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί πάσει θυσία…… αλλά μια απάντηση τελείως φυσιολογική κάτω από ορισμένες συνθήκες.

Ο Albert Cain, καθηγητής της ψυχολογίας στο Michigan University, είναι πεπεισμένος ότι η μοναξιά μπορεί να είναι γόνιμη σε κάποιες στιγμές. "Δεν θα πρέπει να υποθέτουμε ότι η μοναξιά είναι αυτόματα παθολογική και επιζήμια, δεδομένου ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν μια περίοδος ανάκαμψης, ανάκτησης εσωτερικών δυνάμεων, επαναπροσδιορισμού των στόχων." Ο A.Storr υποστηρίζει ότι η μοναξιά, όπως ο φυσικός πόνος, λειτουργεί σαν ένα είδος συναγερμού. Δίνει το μήνυμα ότι κάτι δεν πάει καλά και μας ενεργοποιεί για να μεταβάλουμε μια άσχημη κατάσταση. Η μοναξιά γίνεται πρόβλημα μόνο όταν μακρόχρονα δεν έχουμε τρόπους να ανακουφιστούμε από αυτήν. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι να ανακουφιστεί κανείς από τη μοναξιά. Οι περισσότεροι άνθρωποι, μη αντέχοντας αυτή την αίσθηση της απομόνωσης, την καταπνίγουν, ξεφεύγουν απ'αυτήν, χάνουν τον εαυτό τους σε κάποια μορφή δραστηριότητας. Στο φόβο της μοναξιάς, του να αισθάνονται αποκομμένοι, άλλοι πίνουν, άλλοι παίζουν χαρτιά, παίρνουν ναρκωτικά ή ναρκώνονται μπροστά στην Τ.V. Άλλοι πάλι στρέφονται στην "εργασιοθεραπεία", στα αθλητικά ή στο κοινωνικό έργο. Μπορεί συχνά να φαίνονται ανιδιοτελείς, αλλά στην πραγματικότητα εξακολουθούν να ασχολούνται με τον εαυτό τους. Μόλις πάψουν οι διασκεδάσεις και οι δραστηριότητες επιστρέφει και πάλι αυτή η γνώριμη αίσθηση του κενού, το ανικανοποίητο και η ανάγκη για νέα απόδραση. Πριν προσπαθήσουμε να αποτινάξουμε βιαστικά αυτό το ενοχλητικό συναίσθημα θα πρέπει να το κοιτάξουμε με προσοχή και ενδιαφέρον, να διεισδύσουμε μέσα του, να το κατανοήσουμε και έτσι να μπορέσουμε να το θεραπεύσουμε. Αναφερόμαστε εδώ, κυρίως στη στιγμιαία και συνηθέστερη μορφή μοναξιάς, που δεν υποκρύπτει κάποια σοβαρή ψυχοπαθολογία. Η έγκαιρη φαρμακευτική και ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση της κατάθλιψης, του άγχους και σε μερικές περιπτώσεις των ψυχώσεων, μπορεί να αποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα ενός ατόμου να δημιουργεί σχέσεις σύνδεσης με τον κόσμο. Τι γίνεται όμως με τα "υγιή" άτομα που υποφέρουν από μοναξιά; Όπως χαρακτηριστικά λένε οι .Schwartz και Olds (Harvard Rev.Psychiatry,vol.5): << H μοναξιά μπορεί να είναι τόσο οδυνηρή και είναι τόσο δύσκολο να παραδεχτούμε την ύπαρξή της κάτω από τους εγκωμιασμούς της κοινωνίας μας για την αυτάρκεια, που οι άνθρωποι είναι συχνά πρόθυμοι να ανακαλύψουν μέσα τους οποιαδήποτε παθολογία μπορεί να τους επιτρέψει να αισθανθούν ότι είναι απλά άρρωστοι και όχι εγκλωβισμένοι στην παγερή μοναξιά τους>>.

Ας κοιτάξουμε τώρα λίγο βαθύτερα μέσα σ'αυτό το βίωμα που ονομάζουμε μοναξιά. Μοναξιά είναι η εμπειρία της πλήρους απομόνωσης, το αίσθημα του να μη μπορείς να βασιστείς σε τίποτα, του να είσαι αποκομμένος από κάθε σχέση.

Στην καθημερινή ζωή ο καθένας είναι αφοσιωμένος στα δικά του συμφέροντα, στις φιλοδοξίες και τις επιθυμίες του, που συχνά ανταγωνίζονται εκείνες των άλλων. Η τάση να δίνουμε εξαιρετική σημασία στον εαυτό μας υπό μορφή του εγώ, οδηγεί τελικά σε μια φυλακή που χτίζουμε με τα ίδια μας τα χέρια. Ολόκληρη η κίνηση του εγώ οδηγεί στην απομόνωση. Καθώς αποκτάει επίγνωση της απομόνωσής του, ο άνθρωπος αρχίζει να συνταυτίζεται με την περιουσία, με άλλα πρόσωπα, με μια ιδεολογία με "ιδανικά", όμως αυτή η ίδια η συνταύτιση αποτελεί μέρος της κίνησης της απομόνωσης. Διαφεύγοντας με κάθε δυνατό τρόπο από τον πόνο της μοναξιάς, δεν έχουμε ποτέ την άμεση εμπειρία της. Αν θέλουμε να διαφύγουμε από τον πόνο της μοναξιάς τότε ένα χάπι, μιά προσευχή, μια διασκέδαση μπορεί να βοηθήσουν, με την αναπόφευκτη συνέπεια της εξάρτησης και του φόβου. Αν όμως θέλουμε να ελευθερωθούμε από τη μοναξιά πρέπει να σταματήσουμε να ξεφεύγουμε και να αποκτήσουμε την άμεση επίγνωσή της, χωρίς θεωρητικολογίες και λεκτικές φαντασιώσεις. Σύμφωνα με τον Κρισναμούρτι, << η μοναξιά είναι η σκιά της εγωικής ματαιοδοξίας και χωριστότηταςμοναχικότητας, που δεν κατακτιέται με την πυρετώδη κίνηση του νου>> που σέρνει το φορτίο της θλίψης και τον πόνο της ύπαρξης.Ο θόρυβος της μοναξιάς δεν έχει πρόσβαση στο βάθος της ύπαρξης όπου βασιλεύει η γαλήνη της άχρονης αιωνιότητας.Όσο ζούμε στην επιφάνεια είναι ανώφελο να επιζητούμε την ευδαιμονία της . Αναγνωρίζουμε λοιπόν την ύπαρξη μιας άλλης έννοιας, της μοναχικότητας, που δεν είναι η μοναξιά, αυτή η αίσθηση της απομόνωσης.Το να "είσαι μόνος"(To be alone) δεν είναι ταυτόσημο με το να "αισθάνεσαι μοναξιά"(to feel lonely). Θα λέγαμε μάλιστα, ότι το αίσθημα της μοναξιάς είναι το αποτέλεσμα της άρνησης του φυσικού και αναπόδραστου γεγονότος της υπαρξιακής μοναδικότητας-μοναχικότητας. Η μοναξιά, με το φόβο της και τον πόνο της, είναι απομόνωση, η αναπόφευκτη δράση του επιφανειακού εαυτού. Η απομόνωση δεν μπορεί ποτέ να γεννήσει τη μοναχικότητα που ανήκει στο "Είναι". Το ότι είμαστε μόνοι δεν είναι κάτι που μπορούμε να πάρουμε ή να το αφήσουμε.Είμαστε μόνοι. Μπορούμε βέβαια να ξεγελιόμαστε και να πορευόμαστε σα να μην ήταν έτσι τα πράγματα. Όταν αναγνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι κατ'ουσίαν είμαστε μόνοι ο φόβος εξαφανίζεται. Ο φόβος συνοδεύει την επιθυμία, το όνειρο, τη φαντασίωση της δυνατότητας ότι κάποιος μπορεί να είναι μαζί σου τόσο βαθιά. Η πρώτη ουσιαστική, πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση με την υπαρξιακή μοναχικότητα μπορεί να είναι τρομακτική.Ίσως να νιώσουμε ίλιγγο, γιατί θα'χουμε χάσει από μπροστά μας όλα τα γνώριμα σημεία αναφοράς που μας δίνουν "ταυτότητα"και το πιο οδυνηρό απ'όλα δεν θα υπάρχει έξοδος κινδύνου! <<Μονάχα ο άνθρωπος που θα τον έπαιρνες, άξαφνα κι απροετοίμαστον, απ'την κάμαρά του και θα τον τοποθετούσες πάνω σε μια τετράψηλη βουνοκορφή, μονάχα αυτός θα μπορούσε να νιώσει κάτι παρόμοιο>> Rainer M.Rilke(Γράμματα σ'ένα νέο ποιητή). Για εκείνον που προσηλυτίζεται στη μοναξιά αλλάζουν όλες οι αποστάσεις και όλα τα μέτρα χώρου και χρόνου. Πολλές από αυτές τις αλλαγές είναι ξαφνικές και απότομες που αψηφούν κάθε όριο της αντοχής μας, όμως πρέπει να αποδεχτούμε την υπόστασή μας στην πληρότητά της και σε ολόκληρο το βάθος και το μεγαλείο της. Αν πλάσουμε τη ζωή μας σύμφωνα με την αρχή πως πρέπει πάντα ν'αποζητάμε το αληθινό, ακόμα κι αν φαντάζει δύσκολο, τότε όλα εκείνα που σήμερα μας φαίνονται τόσο ξένα, θα πλημμυρίσουν εμπιστοσύνη και πίστη. Για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του Osho: << Eίσαι μόνος.Είσαι η μοναχικότητα και δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να μολύνει ή να διαφθείρει αυτή τη μοναχικότητα: είναι απόλυτη αγνότητα, αθωότητα και ομορφιά. Αυτή η μοναχικότητα είναι διαλογισμός>>. Δεν είναι δυνατόν να επιθυμήσει ή να χρησιμοποιήσει κανείς αυτή τη μοναχικότητα, γιατί κάθε τέτοια προσπάθεια είναι μια απασχόληση για να την αποφύγει και να την ξεχάσει Η μοναχικότητα είναι η κάθαρση απ'όλα τα κίνητρα και όλες τις επιδιώξεις-επιθυμίες του νου. Οφείλουμε να βυθισθούμε μέσα της, να παραμείνουμε σ'αυτή, να τη ζήσουμε ακόμα και μέσα στο πλήθος! Κατανοώντας βιωματικά τη μοναχικότητα αποκτούμε συναίσθηση και της μοναχικότητας των άλλων. Όταν χρησιμοποιούμε τους άλλους για να ξεφύγουμε από τον εαυτό μας δεν μπορούμε να νιώσουμε αληθινή κατανόηση, συμπάθεια και αγάπη γι'αυτούς. Ο ένας προσκολλάται στον άλλο και γίνεται κτητικός, εκδικητικός, καταπιεστικός. Οι σύζυγοι φοβούνται την εγκατάλειψη γιατί έτσι θα έμεναν μόνοι με τον εαυτό τους και αυτό τους τρομάζει. Ο καθένας τους λοιπόν προσπαθεί να πνίξει τη μοναχικότητά του μέσα στον άλλο. Είναι τραγικό το πόσο δε θεωρούμε τον εαυτό μας καλή παρέα! Όταν είμαστε μόνοι πλήττουμε. Ένα άτομο βαριεστημένο πηγαίνει σε ένα άλλο βαριεστημένο και μαζί προσπαθούν να ξεγελάσουν την πλήξη τους. Από μαθηματική άποψη είναι πιο πιθανό να συμβεί το αντίθετο: η πλήξη θα διπλασιαστεί και ο ένας θα κατηγορεί τον άλλο γι αυτό!..Έτσι αρχίζει η κριτική και επακολουθεί η σύγκρουση.

  Από την σκοπιά του γράφοντος

Το μονοπάτι της Ανάπτυξης είναι πάντα μοναχικό. Πρέπει να βρούμε το κουράγιο να είμαστε ο εαυτός μας, να αποδεχτούμε τη μοναχικότητά μας.Εισχωρώντας βαθιά μέσα στη μοναχικότητα ανακαλύπτουμε την ατομική αυθεντική πραγματικότητα. Πίσω από την πολυμορφία και την ποικιλία των αυθεντικών ατομικών μορφών εδρεύει η ΕΝΟΤΗΤΑ της μιας ΟΥΣΙΑΣ από την οποία όλα εκπορεύονται Αυτή η αίσθηση της κοινωνίας με το ΟΛΟΝ δίνει στην ύπαρξη μια απελευθερωτική πνοή χωρίς να εκμηδενίζει την ίδια την ατομικότητα! Η αίσθηση των ορίων του εγώ είναι που εγκλωβίζει τον άνθρωπο στην μοναξιά. Όταν υπερβαίνεται η φυλακή της χωριστικότητας τότε η Ζωή Είναι σε μια εκστατική Ολότητα.

Όπως περίφημα εκφράζει ο Νικηφόρος Βρετάκος στο "Βάθος του κόσμου":

Μοναξιά δεν υπάρχει εκεί που ένας άνθρωπος

σκάφτει η σφυρίζει η πλένει τα χέρια του.

Μοναξιά δεν υπάρχει εκεί που ένα δέντρο σαλεύει τα φύλλα του.

Εκεί που ένα ανώνυμο έντομο βρίσκει λουλούδι και κάθεται,

που ένα ρυάκι καθρεφτίζει ένα άστρο,

εκεί που βαστώντας το μαστό της μητέρας του

μ'ανοιγμένα τα δυό μακάρια χειλάκια του

κοιμάται ένα βρέφος, μοναξιά δεν υπάρχει.

Μάτια: Ο καθρέπτης του μυαλού

Ίσως τα μάτια να είναι ο καθρέπτης της ψυχής μας, όμως οι επιστήμονες σήμερα ισχυρίζονται ότι μπορεί να είναι και το παράθυρο που βλέπει στον ανθρώπινο νου...

Χάρη στην τεχνολογία των υπερήχων, είναι πιθανός τώρα πια ο εντοπισμός και η παρακολούθηση της ανάπτυξης εγκεφαλικών όγκων, καθώς και η διάγνωση νευρογενετικών εκφυλίσεων όπως η πολλαπλή σκλήρυνση, η νόσος Alzheimer και Parkinson, όλες μέσω των ματιών.

«Ο εγκέφαλος συνδέεται με κάθε μάτι μέσω ενός οπτικού νεύρου έτσι ώστε οποιοσδήποτε εκφυλισμός, που προκαλείται από ασθένειες, μπορεί να προκαλέσει ζημιά στα κύτταρα των νεύρων και μέσα στον αμφιβληστροειδή,» αναφέρει η Helen Danesh-Meyer, χειρουργός και οφθαλμολόγος από το πανεπιστήμιο του Auckland στη Νέα Ζηλανδία.

Όπως είναι γνωστό, η απώλεια όρασης είναι ένα από τα πρώτα συμπτώματα σε πολλούς ανθρώπους που πάσχουν από τέτοιου είδους ασθένειες. Αν και οι ενδείξεις για την ύπαρξη σχέσης ανάμεσα στον εκφυλισμό του οπτικού νεύρου και ασθενειών όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ υπάρχουν από το 1980, χωρίς κατάλληλα όργανα για τη μέτρηση των αλλαγών στον αμφιβληστροειδή, μόνο πρόσφατα μπορέσαμε να αποδείξουμε και να χρησιμοποιήσουμε τη μέθοδο.

Η ακρίβεια των οφθαλμολογικών εργαλείων, έχει αυξηθεί κατά πολύ τα τελευταία χρόνια. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται οι τεχνικές της Τομογραφίας αμφιβληστροειδούς (Heidelberg Retinal Tomography) και μιας συσκευής λέιζερ αποκαλούμενη GDx. Επίσης, πολλοί είναι οι άνθρωποι που πάσχουν από τη νόσο του Αλτσχάιμερ και εμφανίζουν ένα ευδιάκριτο σχήμα οπτικού τους δίσκο.

Μετά από αυτή την ανακάλυψη, οι ερευνητές άρχισαν να χρησιμοποιούν ακόμα πιο ακριβή όργανα για να εντοπίσουν διαφορές στην περιοχή του οπτικού δίσκου κατά την πορεία της ασθένειας. Η εμφάνιση της μεθόδου της Οπτικής Τομογραφία Συνοχής (OCT) δείχνει να είναι πολλά υποσχόμενη.

Η Οπτική Τομογραφία Συνοχής είναι μια νέα απεικονιστική και διαγνωστική μέθοδος του οφθαλμού. Επιτυγχάνει υψηλής ανάλυσης διαστρωματικές εικόνες του αμφιβληστροειδούς, χωρίς να έρθει σε επαφή με το μάτι. Μπορεί να απεικονίσει τις επιμέρους στιβάδες του αμφιβληστροειδούς, καθώς και να αναλύσει ποιοτικά και ποσοτικά την ωχρά κηλίδα και το οπτικό νεύρο.

Έτσι μας επιτρέπει να διαγνώσουμε και να παρακολουθήσουμε μια μεγάλη ποικιλία παθήσεων όπως π.χ. οίδημα ωχράς, οπή ωχράς, ηλικιακή εκφύλιση ωχράς, επιαμφιβληστροειδική μεμβράνη, χοριοειδική νεοαγγείωση ωχράς, κεντρική ορώδης χοριοειδοαμφιβληστροειδοπάθεια κ.ά.

«Όταν η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται στον οπτικό δίσκο παράγει υψηλής λεπτομέρειας εικόνες δυο ή τριών διαστάσεων της επιφάνειας του ιστού του αμφιβληστροειδούς,» τονίζει η Denise Valenti.

Η παρακολούθηση των αλλαγών στον οπτικό δίσκο μπορεί να βοηθήσει στην εξέταση της προόδου ασθενειών χωρίς να υπάρξει κάποια επέμβαση, ενώ το κόστος είναι πολύ χαμηλό. Σε αντίθεση με την μέθοδο της Μαγνητικής Τομογραφίας (MRI), η οποία είναι ακριβή και απαιτεί από τους ασθενείς να παραμένουν ακίνητοι για ώρες, η μέθοδος OCT εφαρμόζεται όλο και πιο συχνά σε κλινικές και ολοκληρώνεται μέσα σε λίγα λεπτά.

Μια από τις επιλογές είναι η χρήση της μεθόδου για την παρατήρηση των αποτελεσμάτων που μπορεί να έχουν θεραπείες για ορισμένες ασθένειες.

«Τα φάρμακα μπορεί να έχουν πολλές παρενέργειες και αν δεν έχουν τα επιθυμητά οφέλη για τον ασθενή, δεν θα πρέπει να χορηγούνται.»

Η νέα τεχνολογία αποδεικνύει την αξία της και ως εργαλείο παρακολούθησης εγκεφαλικών όγκων, οι οποίοι μπορεί να επηρεάσουν την όραση, πιέζοντας ένα οπτικό νεύρο. Ο απώτερος στόχος, όμως, της μεθόδου είναι η διάγνωση ασθενειών πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων.

Η δυσκολία με αυτό το επίτευγμα είναι ότι το πάχος των οπτικών ινών του αμφιβληστροειδούς, το οποίο διαφέρει από άτομο σε άτομο.

«Παρόλα αυτά, λόγω του χαμηλού κόστους και της απλότητας της τεχνολογίας, είναι πολύ εύκολο να κάνει κάποιος αυτό τον έλεγχο σε κάθε μάτι ξεχωριστά και σε νεαρή ηλικία, ώστε να έχουν οι γιατροί στη διάθεσή τους το ιστορικό του υγειούς αμφιβληστροειδούς νεύρου,» σχολιάζει η Danesh-Meyer.

Με συχνή παρακολούθηση, κάποιες νευρολογικές καταστάσεις μπορεί να παρατηρηθούν πολύ νωρίς.

Οι μέλισσες εξαφανίζονται!

Λέγεται, πως κάποτε είχε προβλέψει ο Albert Einstein, πως όταν οι μέλισσες θα εξαφανιστούν, ο άνθρωπος θα πεθάνει στα αμέσως επόμενα τέσσερα χρόνια από την εξαφάνισή τους. Είτε πρόκειται για αστικό μύθο, είτε για μια πραγματική δήλωση του μεγάλου επιστήμονα, σήμερα οι μέλισσες σε όλη την έκταση του πλανήτη φαίνεται να πεθαίνουν. Τι συμβαίνει λοιπόν;

Έχουν αναφερθεί τέσσερις πιθανές αιτίες που ίσως σχετίζονται με τον θάνατο των μελισσών:

• Τα υβριδικά, γενετικά μεταλλαγμένα φυτά που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια

• Η πιθανότητα ότι οι συχνότητες που χρησιμοποιούνται για τα κινητά τηλέφωνα μπορεί να εμποδίζουν τις μέλισσες να εντοπίσουν τις κυψέλες τους

• Η πιθανότητα ύπαρξης ενός ιού

• Η πιθανότητα να υπάρχει κάποιο ζωύφιο που να μολύνει τις μέλισσες

Υπάρχουν για παράδειγμα 130.000 φυτά για την επικονίαση των οποίων οι μέλισσες είναι απαραίτητες, από πεπόνια μέχρι κολοκύθες, μούρα και κάθε είδους δέντρο που βγάζει φρούτα, ή ακόμα και φυτά που χρησιμοποιούνται ως τροφή για ζώα όπως το τριφύλλι. Οι μέλισσες είναι πιο σημαντικές ακόμα και από τα πουλερικά, αν τις δει κανείς από την άποψη της ανθρώπινης διατροφής. Ο μέλισσες από μια κυψέλη μπορούν να επισκεφτούν εκατομμύρια άνθη σε μια περιοχή 400 τετραγωνικών χιλιομέτρων και αυτό στη διάρκεια μόνο μιας ημέρας.
Αναφορές που προέρχονται από την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές: οι μέλισσες αρχίζουν να εξαφανίζονται. Σε κάποιες περιοχές παραπάνω από το 40% των κυψελών είναι πλέον άδειες. Στην Ισπανία εκατοντάδες χιλιάδες αποικίες έχουν χαθεί, στην Πολωνία το ποσοστό απώλειας των μελισσών υπερβαίνει το 40%, ενώ ανάλογα προβλήματα αναφέρονται και από την Ελλάδα, τη Σουηδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Αυτό αποτελεί πρόβλημα γιατί δίχως τις μέλισσες που γονιμοποιούν τα φυτά η συνέχεια βασικών συνθηκών για τη διατήρηση της ανθρώπινης ζωής απειλείται. Οι μέλισσες είναι ζωτικής σημασίας για τον εφοδιασμό μας με τροφή. Αλλά που βρίσκονται οι μέλισσες που λείπουν; Κανείς δε φαίνεται να γνωρίζει.
Ο Jerry Bromenshenk, πρόεδρος του 'Bee Alert Technology', μιας ερευνητικής εταιρίας που σχετίζεται με το πανεπιστήμιο του Μανχάταν, δηλώνει:
"Τη μια ημέρα κοιτάζεις τις μέλισσες και είναι καλά. Την επόμενη φορά που κοιτάζεις στην κυψέλη σηκώνεις το κάλυμμα και μπορεί να βρεις μόνο μια βασίλισσα και τρεις νεαρές μέλισσες που πασχίζουν να διατηρήσουν τη ζωή της κυψέλης. Εάν επρόκειτο για κάποιον ιό θα περίμενε κανείς να βρει νεκρές μέλισσες στην κυψέλη ή στο λιβάδι όπου βρίσκεται η κυψέλη. Αλλά η εικόνα είναι σαν κάποιος να έχει σκουπίσει και να έχει αφήσει πεντακάθαρο τον πάτο του κουτιού.
Μέλισσες που είναι άρρωστες συνήθως δεν επιστρέφουν στην κυψέλη. Αυτό θα μπορούσε να είναι μια φυσική συμπεριφορά που έχει σχεδιαστεί για να προστατέψει την κυψέλη από την παραπέρα μόλυνση ή θα μπορούσε ακόμα να συμβαίνει επειδή οι άρρωστες μέλισσες δεν μπορούν να βρουν το δρόμο για να γυρίσουν πίσω. Ότι και να συμβαίνει, οι μέλισσες δεν βρίσκονται εκεί που θα έπρεπε να είναι.
Με τις αναφορές που υποδηλώνουν ότι μια άγνωστη μάστιγα έχει πλήξει τις μέλισσες οι ερευνητές έχουν ξεκινήσει μια εκστρατεία για να βρουν την αιτία της εξαφάνισής τους. Οι αιτίες για την γρήγορη κατάρρευση των αποικιών δεν είναι ξεκάθαρες. Παλιές ασθένειες, παράσιτα και νέες ασθένειες έχουν εξεταστεί αλλά η αιτία φαίνεται πως είναι κάτι καινούργιο και σαρωτικό.

Εδώ και πάνω από 100 χρόνια

οι μελισσοκόμοι έχουν συναντήσει απώλειες αποικιών

λόγω βακτηριακών παραγόντων,

ζωυφίων και άλλων παρασίτων ή παθογόνων παραγόντων

.

Αντιμετώπισαν αυτά τα πρόβλήματα χρησιμοποιώντας αντιβιοτικά, εντομοκτόνα και άλλες μεθόδους. Αλλά το νέο πρόβλημα είναι πιο περίπλοκο. Σε πολλές περιπτώσεις οι επιστήμονες έχουν βρει στις λίγες μέλισσες που επιβίωσαν, στοιχεία ύπαρξης όλων σχεδόν των γνωστών ιών που προσβάλλουν τις μέλισσες, ενώ οι υπόλοιπες έχουν εξαφανιστεί. Κάποιες είχαν προσβληθεί από πέντε ή έξι ασθένειες ταυτόχρονα και κατακλύζονταν από μύκητες, ένα σημάδι που σύμφωνα με τους επιστήμονες υποδηλώνει την κατάρρευση του ανοσοποιητικού τους συστήματος.
Ένας επιστήμονας ισχυρίζεται, "Μοιάζει σαν οι μέλισσες να απέκτησαν AIDS!"
Άλλες αναφορές είναι εξίσου τρομακτικές. Επιστήμονες αναφέρουν ότι οι μέλισσες και άλλα έντομα συνήθως αφήνουν τις εγκαταλειμμένες κυψέλες άθικτες. Κοντινοί πληθυσμοί από μέλισσες ή παράσιτα θα κυρίευαν φυσιολογικά μια τέτοια κυψέλη για να εκμεταλλευτούν τις προμήθειες μελιού και γύρης από τις μέλισσες που πέθαναν για κάποιους λόγους, όπως το υπερβολικό κρύο του χειμώνα. Η αποφυγή όμως που δείχνουν οι μέλισσες και τα παράσιτα για τις άδειες κυψέλες μοιάζει σα να υπάρχει κάτι τοξικό στην αποικία που απομακρύνει όποιον πλησιάσει.
Τη στιγμή που οι απώλειες, κυρίως στον βαρύ χειμώνα, αποτελούν μια χρόνια συνθήκη, οι περισσότεροι μελισσοκόμοι έχουν μάθει να περιορίζουν τις απώλειές τους χρησιμοποιώντας συμβουλές από εντομολόγους. Σε αντίθεση με τα περισσότερο συνηθισμένα προβλήματα, αυτή η πραγματικά μεγάλη μαζική καταστροφή των μελισσών έχει συμβεί ακαριαία σε πολλές περιοχές χωρίς να διασπείρεται με τον συνηθισμένο τρόπο που κάνουν οι κλασικές ασθένειες.
Ο John McDonald είναι μελισσοκόμος στην Pennsylvania. Έχοντας κάποιο υπόβαθρο στη βιολογία και με έντονο ενδιαφέρον για τις μέλισσες ο McDonald είναι τρομερά ανήσυχος. Ερευνά για σοδειές που είναι γενετικά μεταλλαγμένες, καθώς πιστεύει ότι εκεί μπορεί να κρύβεται η αιτία του φαινομένου. Αν και οι περισσότερες έρευνες που έχουμε στη διάθεσή μας έχουν δείξει ότι τέτοιες γενετικές επεμβάσεις είναι ασφαλείς και για τον άνθρωπο αλλά και για το περιβάλλον, ο McDonald ερευνά πιο επισταμένα το φαινόμενο ως πιθανή ένδειξη λάθους των ερευνών αυτών.
Οι πιο συνήθεις περιπτώσεις γενετικής μηχανικής αφορούν γονίδια από ένα γνωστό βακτήριο, τον Βάκιλο 'Thuringiensis' (Bt), που έχει χρησιμοποιηθεί εδώ και δεκαετίες από αγρότες και κηπουρούς για να ελέγξουν την καταστροφή λάχανων και μπρόκολων από λεπιδόπτερα. Αντί να ψεκαστεί διάλυμα του βακτηρίου στα λαχανικά και να φαγωθεί από τα έντομα που τα προσβάλλουν, η τεχνική συνίσταται στην εμφύτευση των γονιδίων του βακτηρίου στα λαχανικά έτσι ώστε μεγαλώνοντας κάθε φυτό να παράγει το βακτήριο που δηλητηριάζει τα έντομα που το προσβάλλουν.
Στην περίπτωση των αγρών με καλαμπόκια τα έντομα σε μορφή κάμπιας που τρώνε κάποια περιοχή του φυτού απορροφούν το γονίδιο του βακτηρίου που στη συνέχεια προκαλεί μια κρυστάλλωση στα εντόσθια της κάμπιας και έτσι τις σκοτώνει. Αυτό που δεν είναι γενικά γνωστό στο κοινό αφορά στο ότι διατίθενται ποικιλίες του Bt που μπορούν να στοχεύσουν και σε κολεόπτερα (σκαθάρια) και δίπτερα (μύγες και κουνούπια). Υποθέτουμε πως η οικογένεια των μελισσών, τα υμενόπτερα, δεν προσβάλλονται. Το εάν υπάρχει Bt στις κυψέλες δεν αποτελεί καν ερώτημα. Οι μελισσοκόμοι το ψεκάζουν στις κυψέλες συχνά για να ελέγξουν τον σκόρο του κεριού, ένα έντομο που η κάμπια του δημιουργεί άτακτους ιστούς στο μέλι.
Οι μέλισσες λεηλατούν με μανία άνθη καλαμποκιού για να εξασφαλίσουν γύρη που χρησιμοποιούν για να θρέψουν τις νεαρές μέλισσες και αυτοί οι κόκκοι γύρης εμπεριέχουν επίσης το γονίδιο Bt του φυτού. Δεν είναι πιθανό, ενώ δεν υπάρχει κάποια θανάσιμη επίπτωση στις νεαρές μέλισσες, να υπάρχει κάποια άλλη επίπτωση όπως η καταστολή του αμυντικού συστήματος των μελισσών, που να επιδρά επιφέροντας έναν αργό θάνατο;

Από την σκοπιά του γράφοντος

Σύμφωνα με στατιστικές από αγροκτήματα, η καλλιέργεια μεταλλαγμένου καλαμποκιού και σόγιας έχει αυξηθεί υπερβολικά. Εκατομμύρια εκτάρια από μεταλλαγμένες σοδειές περιέχουν γονίδια Bt. Εάν υπάρχει πρόβλημα με τις γενετικά μεταλλαγμένες σοδειές θα πρέπει να το ανακαλύψουμε πολύ σύντομα. Θα πρέπει να γίνουν έρευνες και να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο γεγονός πριν προσβληθούν οι προμήθειες που έχουμε για την τροφή μας και απειληθεί η επιβίωση του πολιτισμού μας.

Sol Invictus - ο Ανίκητος Ήλιος και τα Χριστούγεννα

Χειμερινό ηλιοστάσιο: το φυσικό φαινόμενο, οι μύθοι και οι παραδόσεις

Η προβολή του ηλιακού φωτός στη γη

 Κάποτε υπήρχαν δέκα Ήλιοι, που διέτρεχαν τον Ουρανό ο ένας μετά τον άλλο, τη μία μέρα μετά την άλλη. Κάθε μέρα μονάχα ένας Ήλιος μπορούσε να εμφανίζεται στον Ουρανό, ενώ οι υπόλοιποι Ήλιοι θα έπρεπε να περιμένουν τη σειρά τους. Ύστερα από λίγο καιρό όμως, οι Ήλιοι αποφάσισαν ότι θα εμφανιζόντουσαν όλοι μαζί στον Ουρανό και η Γη ζεστάθηκε τόσο πολύ, που τόση θερμότητα οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να την αντέξουν. Ζήτησαν από τους Ήλιους να εμφανίζονται μοναχοί τους, αλλά εκείνοι αρνήθηκαν. Κι έτσι, ο πατέρας των ανθρώπων ζήτησε στον τοξότη Yi να κατέβει από τους Ουρανούς για να επιπλήξει τους ανυπάκουους Ήλιους. Εκείνος, σκότωσε τους εννέα και έμεινε μονάχα ένας, αυτός που ακόμα και σήμερα βασιλεύει στον Ουρανό. (Κινέζικος μύθος)

Το χειμερινό ηλιοστάσιο ως φυσικό φαινόμενο

Στο ετήσιο ταξίδι της Γης γύρω από τον Ήλιο, η μέρα και η νύχτα ανταλλάζουν ρόλους με έναν ρυθμό που κορυφώνεται στα δύο ηλιοστάσια και ισορροπεί στις δύο ισημερίες. Για το βόρειο ημισφαίριο η μεγαλύτερη ημέρα του χρόνου συμπίπτει με το θερινό ηλιοστάσιο (21 Ιουνίου) ενώ η μικρότερη ημέρα τοποθετείται στο χειμερινό ηλιοστάσιο (21 Δεκεμβρίου). Αυτός ο ρυθμός που είναι υπεύθυνος και για την αλλαγή των εποχών, ερμηνεύτηκε από την αρχαιότητα ως ένα συμβολικό ταξίδι του ήλιου, ή ακόμα και ως μία διαδικασία θανάτου και επαναγέννησής του. Για την φυσική επιστήμη, συνιστά απλά το αποτέλεσμα ενός φυσικού φαινομένου, που οφείλεται στην κλίση του άξονα της γης.
Η γη περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο κινούμενη σε μία κυκλική τροχιά που βρίσκεται σε ένα νοητό επίπεδο που τον περιβάλλει. Η γη περιστρέφεται και γύρω από τον εαυτό της με άξονα που βρίσκεται σε κλίση 23 μοιρών και 27 λεπτών της μοίρας σε σχέση με το επίπεδο της τροχιάς της γύρω από τον ήλιο. Επειδή η ιδιοπεριστροφή της μοιάζει με αυτήν ενός γυροσκοπίου, ο άξονάς της δείχνει συνεχώς σε ένα σημείο του ουρανού που βρίσκεται κοντά στον Πολικό Αστέρα (Βόρειος Ουράνιος Πόλος).
Λόγω της κλίσης του άξονά της, καθώς η Γη κάνει το ταξίδι της γύρω από τον ήλιο, το φως που δέχεται από αυτόν το βόρειο και το νότιο ημισφαίριο δεν είναι πάντοτε το ίδιο. Στη διάρκεια του χειμώνα, στο βόρειο ημισφαίριο ο άξονας της γης είναι στραμμένος με τέτοιο τρόπο, ώστε οι περιοχές αυτού του ημισφαιρίου να βρίσκονται πιο μακριά από τον ήλιο, ενώ αντίθετα οι περιοχές του νότιου ημισφαιρίου βρίσκονται πιο κοντά (στις περιοχές αυτές υπάρχει καλοκαίρι όταν στο βόρειο ημισφαίριο υπάρχει χειμώνας). Η κορύφωση αυτού του φαινομένου συμβαίνει στα ηλιοστάσια.
Έτσι στο χειμερινό ηλιοστάσιο η προβολή του ηλιακού φωτός στην επιφάνεια της γης που βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο έχει το μικρότερο πλάτος σε σχέση με όλον τον χρόνο και κάθε περιοχή φωτίζεται από τον ήλιο για χρονικό διάστημα που είναι μικρότερο από κάθε άλλη μέρα του χρόνου. Επίσης, ο ήλιος βρίσκεται χαμηλότερα στον ορίζοντα σε σχέση με το καλοκαίρι και οι σκιές των αντικειμένων το μεσημέρι εμφανίζονται πιο μακριές. Αυτή είναι και η μικρότερη ημέρα του χρόνου. Μετά τις 21 Δεκεμβρίου, το βόρειο ημισφαίριο έρχεται πιο κοντά στον ήλιο και η ημέρα μεγαλώνει, για να φτάσει στην κορύφωσή της στις 21 Ιουνίου, οπότε θα ξεκινήσει και πάλι η ελάττωσή της.

Παραδόσεις που συνδέονται με το χειμερινό ηλιοστάσιο και τον εορτασμό των Χριστουγέννων

Ο εντοπισμός των ηλιοστασίων αποτελεί μία γνώση που μπορεί να ανιχνευτεί σε πολύ αρχαίες εποχές. Μνημεία που η σκοπιμότητα της κατασκευής τους αποτελούν ένα αίνιγμα μέχρι και σήμερα, φαίνεται πως είναι κατασκευασμένα με τρόπο τέτοιο που να λαμβάνει υπόψη του αστρονομικά φαινόμενα όπως αυτά των ηλιοστασίων. Δύο τέτοια μνημεία της αρχαιότητας είναι το Stonehenge της Αγγλίας και το Newgrange της Ιρλανδίας, στα οποία κάθε χρόνο συγκεντρώνονται χιλιάδες άνθρωποι από όλον τον κόσμο (στο Stonehenge για το θερινό και στο Newgrange για το χειμερινό ηλιοστάσιο) για να παρακολουθήσουν τα συμβολικά μηνύματα του φωτός, που είναι αποτυπωμένα στην κατασκευή των μνημείων αυτών εδώ και χιλιάδες χρόνια. Επίσης, στις παραδόσεις διάφορων λαών βλέπουμε να εορτάζεται το χειμερινό ηλιοστάσιο με ποικίλους τρόπους, δίνοντας στοιχεία του εορτασμού τους και στις γιορτές των Χριστουγέννων.
Οι Ρωμαίοι τιμούσαν το χειμερινό ηλιοστάσιο με μία γιορτή που λεγόταν Saturnalia. Στη γιορτή αυτή κατείχαν εξέχουσα θέση τα αειθαλή δέντρα όπως το έλατο, οι σκλάβοι έτρωγαν στο ίδιο τραπέζι με τους κυρίους τους και εκλεγόταν ένας βασιλιάς καρικατούρα, που προέδρευε στη γιορτή. Η ημέρα ήταν αργία, δεν επιτρεπόταν η εκτέλεση κρατουμένων και οι άνθρωποι παρέλαυναν στους δρόμους φορώντας μάσκες, ενώ αντάλλαζαν μεταξύ τους δώρα. Η γιορτή αυτή ήταν αφιερωμένη στον θεό Σατούρνους, που αντιστοιχεί στον θεό Κρόνο.

Στους Σκανδιναβούς ο εορτασμός του χειμερινού ηλιοστασίου συνέπιπτε με τον εορτασμό της θεάς Γιούλ (η Γιούλ είναι θεότητα της θρησκείας Αζατρού, που είναι μία εκ των δύο αναγνωρισμένων θρησκειών της Ισλανδίας, μαζί με τον Λουθηρανισμό). Το όνομα της Γιούλ προέρχεται από τη νορβηγική λέξη 'Jul' που σημαίνει τροχός. Η νορβηγική θεά Φρέγια, καθόταν και ύφαινε στον τροχό (Γιούλ) τις μοίρες των ανθρώπων. Ο εορτασμός της Γιούλ συνδέεται με τον κύκλο των εποχών και την συνέχεια της ζωής και αποτελεί μία εκ των τεσσάρων σημαντικών γιορτών της Αζατρού, που αφορούν τα ηλιοστάσια και τις ισημερίες. Η Γιούλ γιορτάζεται στο χειμερινό ηλιοστάσιο και ο εορτασμός της είναι μια οικογενειακή γιορτή. Στη γιορτή αυτή παραδοσιακά έκαιγαν ένα κούτσουρο και πίστευαν ότι το έθιμο αυτό θα έφερνε καλή τύχη σε κάθε νοικοκυριό. Επίσης άναβαν κεριά και κρέμαγαν καμπανάκια στα κλαδιά των δέντρων, για να μπορούν να αντιληφθούν την εμφάνιση κάποιου καλού πνεύματος. Για τα καλά πνεύματα κρέμαγαν ακόμα γλυκά και φαγώσιμα στα δέντρα, ενώ στην κορφή τοποθετούσαν ένα αστέρι που συμβόλιζε τα πέντε στοιχεία. Θεωρείται ότι η γιορτή αυτή έχει τις ίδιες ρίζες με τη χριστιανική εορτή των Χριστουγέννων, γιατί παλαιότερα ο εορτασμός των Χριστουγέννων δε γινόταν σε μία δεδομένη ημερομηνία. Η εδραίωση της 25ης Δεκεμβρίου ως ημέρας για τη γιορτή των Χριστουγέννων οφείλεται στον Πάπα Ιούλιο τον 1ο, που τον 4ο αιώνα μ. Χ. καθιέρωσε την ημερομηνία αυτή ώστε να αντικατασταθούν οι 'παγανιστικές' εορτές με τη χριστιανική εορτή.
Στη νορβηγική μυθολογία ο Μπάλντρ, γιος του Οντίν και της Φριγκ και θεός του ηλίου του καλοκαιριού, σκοτώνεται από ένα βέλος που είναι φτιαγμένο από φύλλο γκυ. Ο Λόκι, το πνεύμα του κακού, έφτιαξε το βέλος και το έδωσε στον αδελφό του Μπαλντρ, τον Όντουρ, ο οποίος είναι ο θεός του χειμώνα. Η Φριγκ προσπαθώντας να τον επαναφέρει στη ζωή έκλαψε και τα δάκρυά που έριξε γι' αυτόν έγιναν μούρα που άνθισαν στα κλαδιά του γκυ. Ο Μπαλντρ παρέμεινε στον κόσμο των νεκρών και περιμένει την επαναγέννησή του στο νέο κόσμο που θα δημιουργηθεί μετά το Ραγκναρόκ (η μάχη του τέλους του κόσμου). Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή όμως, η ιστορία του θανάτου του Μπαλντρ είχε αίσιο τέλος, αφού η μητέρα του κατάφερε να τον επαναφέρει στη ζωή και έτσι τα μούρα στα κλαδιά του γκυ είναι δάκρυα χαράς και κάθε φορά που συναντιούνται άνθρωποι κάτω από ένα γκυ, αγκαλιάζονται και φιλιούνται γιορτάζοντας την επαναφορά του θεού του φωτός.
Πολλές παραδόσεις που συνδέονται με τον εορτασμό των Χριστουγέννων προέρχονται από τη θρησκεία του θεού Μίθρα. Στις 25 Δεκεμβρίου οι Ρωμαίοι είχαν μια γιορτή που ονομαζόταν 'Dies Natalis Solis Invicti' και αντιστοιχούσε στη γέννηση του ανίκητου Ήλιου, του ήλιου της Δικαιοσύνης που κάθε χρόνο ξαναγεννιόταν για να επαναφέρει τον κόσμο την τάξη. Επίσης, η ημέρα αυτή θεωρούνταν ότι αντιστοιχούσε στο χειμερινό ηλιοστάσιο, που οι Ρωμαίοι το ονόμαζαν 'Μπρούμα'. Παράλληλα, η γιορτή του ανίκητου ήλιου συνέπιπτε με τα Σιγκιλάρια, στη διάρκεια των οποίων οι Ρωμαίοι έκαναν στα παιδιά τους δώρα όπως πήλινα σκεύη, δαχτυλίδια και σφραγίδες. Συχνά δε, στόλιζαν τα σπίτια τους με πράσινα φυτά.

Ο Ήλιος ως θεότητα

Ο Ήλιος αποτελεί θεϊκό σύμβολο από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Οι Έλληνες τιμούσαν τον θεό 'Ήλιο' και θεωρούσαν ότι διέσχιζε τον ουρανό από την ανατολή στη δύση κάθε μέρα καθισμένος επάνω σε ένα χρυσό άρμα και στο ηλιοβασίλεμα χανόταν πίσω από τον ωκεανό. 

Ο αιγυπτιακός θεός Ρα ήταν ο θεός Ήλιος και θεωρούνταν ως δημιουργός του φωτός και του κόσμου. Από τον θεό Ρα γεννήθηκε το ζεύγος Σου και Τεφνούτ, που αντιστοιχούν στη γη και στον ουρανό. Ο θεός Ρα απεικονίζεται συχνά ως ένας ηλιακός δίσκος με φτερά ή ως ένα θεϊκό ηλιακό μάτι και τον συναντούμε σαν μυστηριακό θεό Ατούμ Ρα και δημιουργικό θεό Άμμων Ρα.

Ο Μίθρας που λατρευόταν από τους Ρωμαίους από τον 1ο π.Χ. μέχρι τον 5ο μ.Χ. αιώνα, ήταν αρχαίος περσικός θεός του φωτός και της σοφίας. Στην Αβέστα (ιερά συγγράμματα του Ζωροαστρισμού) εμφανίζεται ως πνεύμα του καλού, της αλήθειας και της τάξης. Μετά τον 7ο π.Χ. αιώνα ταυτίστηκε με τον θεό Ήλιο και ως τέτοιος λατρεύτηκε και από τους Έλληνες της Μικράς Ασίας. Ο Ήλιος έχει λατρευτεί και ως αρσενική, αλλά και ως θηλυκή θεότητα.

Για τους Εσκιμώους της Γροιλανδίας αντιστοιχεί στην ηλιακή θεά Μαλίνα. Η Μαλίνα και ο αδελφός της ο Ανινγκάν, θεός του φεγγαριού, ζούσαν μαζί. Μπλέχτηκαν όμως σε έναν τρομερό καυγά και η Μαλίνα λέρωσε το πρόσωπο του αδελφού της με μαύρη λάσπη. Τρομαγμένη από την πράξη της αυτή, έτρεξε και έφυγε όσο πιο μακριά μπορούσε πηγαίνοντας προς τον ουρανό, όπου έγινε ο ήλιος. Ο Ανινγκάν την κυνήγησε και έγινε το φεγγάρι. Αυτό το κυνηγητό συνεχίζει ακόμα και έτσι κάθε μέρα και κάθε νύχτα ο ήλιος και το φεγγάρι ανταλλάσσουν τις θέσεις τους στον ουρανό.

Στην Ιαπωνία επίσης, ο Ήλιος είναι γένους θηλυκού. Η Αματεράσου, η θεά του Ήλιου, γεννήθηκε από τις σταγόνες που έπεσαν από το δεξί μάτι του θεού Ιζανάκι, ήταν η ανώτερη των θεών και βασίλευε με δικαιοσύνη στον ουρανό, ενώ φώτιζε και ζέσταινε τη γη. Ο αδελφός της ο Σουσάνο Γούο όμως, ο θεός της καταιγίδας, συνεχώς την ενοχλούσε κι έτσι η Αματεράσου κρύφτηκε στη σπηλιά του ουρανού και έφραξε την είσοδο με έναν ογκόλιθο κι έτσι ο κόσμος βυθίστηκε στο σκοτάδι. Οι Θεοί προσπάθησαν να βρουν κάποιον τρόπο για να τη βγάλουν από τη σπηλιά. Οκτώ εκατομμύρια Θεοί συγκεντρώθηκαν απ' έξω έχοντας μαζί τους διάφορα απαραίτητα αντικείμενα για να τη δελεάσουν: έναν κόκορα, έναν καθρέφτη, ένα περιδέραιο με πολύτιμα πετράδια και μια ξύλινη σκάφη. Στην αρχή άναψαν μεγάλες φωτιές για να φωτίσουν καλά τον χώρο και κρέμασαν τον καθρέφτη και το περιδέραιο σ' ένα δέντρο ώστε τα πετράδια του να αστραποβολούν από τις φλόγες. Έπειτα έκαναν τον κόκορα να κακαρίζει σα να ξημέρωνε. Τα κόλπα αυτά έπεισαν την Αματεράσου ότι ένας καινούργιος ήλιος είχε εμφανιστεί στον ουρανό, που σύμφωνα με τα λεγόμενα των άλλων θεών ήταν πιο λαμπρός από εκείνη. Η Αματεράσου έσπρωξε τον βράχο που έκλεινε την είσοδο της σπηλιάς για να δει καλύτερα και έτσι κατάφεραν και την έβγαλαν έξω. Από τότε, ο ήλιος συνεχίζει καθημερινά το ταξίδι του στον ουρανό.